İngiltere’nin Yunanistan Yıllık Raporları Cilt II

İngiltere’nin Atina Büyükelçiliği tarafından oldukça ayrıntılı bir şekilde tutulan bu raporlarda, 1920- 1923 yılları arasında Yunanistan’da meydana gelen siyasi, iktisadi ve sosyal olaylar temelindeki gelişmelerin seyri ve bu gelişmelerin ülkenin iç ve dış arenadaki politik yansımaları konu edilmiştir. Ayrıca bahse konu dönemde, Yunan ordusunun Batı Anadolu’da yürüttüğü işgal harekatının ülkenin askeri ve siyasi durumuna etkileri ile bu harekatın bir fiyaskoya nasıl dönüştüğü üzerinde durulmakla birlikte yenilginin Yunanistan’daki atmosferi derinden etkileyerek nasıl bir darbeye sebebiyet verdiği değerlendirilmektedir.

Bu açıdan bakıldığında eser, 1920 yılı içerisinde yaşanan gelişmelerle başlayarak Yunanistan’da derin bir kırılma yaratan Venizelos-Kral Konstantin ayrışmasının sebep ve sonuçları bir İngiliz diplomatının perspektifinden analiz edilmektedir. Bu yıl içerisinde ülkenin mali ve iktisadi durumu ile Yunanistan’ın Müttefikleri başta olmak üzere komşuları ile olan ilişkileri de ele alınmaktadır. Mümkün olduğunca titiz ve ayrıntılı bir şekilde ele alınan konular, 1921- 1922 ve 1923 yılı içerisinde meydana gelen gelişmeleri de kapsayacak şekilde irdelenmiştir. Bahse konu yıllarda ülkenin sosyal, askeri ve politik durumu yanında ticari ve iktisadi gelişmeleri de tablolar halinde analiz edilerek ilgililerin dikkatine sunulmuştur.

Şüphe yok ki ele alınan bu dönemde Yunan ordusunun Batı Anadolu’da yürüttüğü işgal harekâtının gelişimi ve etkileri de yıllık raporların ilgi alanına girmiştir. Üç yıl boyunca Anadolu’daki savaşın seyrini bu raporların sayfalarından takip etmek mümkündür. Daha da önemlisi Yunan iç siyasetindeki her gelişmeyi en ince ayrıntılarına kadar takip eden bir İngiliz diplomatının perspektifinden, savaşın Yunanistan’a olan etkilerini görmek mümkün olmaktadır. Raporlarda, yönetimdeki hükümetlerin içeride yaşadıkları bütün siyasi kavga ve ayrışmalara rağmen savaşı finanse etmek ve oradan bir zafer ile dönmek için ne kadar büyük çaba harcadıklarını da görmek imkanı vardır. Bununla birlikte özellikle Sakarya Savaşından sonra Yunan Hükümetlerinin Müttefiklerden destek alamadıkları bir dönemde “savaşı onurlu bir şekilde Yunan çıkarlarını gözeterek” sona erdirmek ve bunun için desteğin yeniden sağlanması amacı ile Avrupa’da yürüttükleri diplomatik girişimleri de raporların sayfalarından takip etmek mümkündür. Venizelos’un iktidardan düşmesi ve ona karşı yoğun bir mücadele veren muhaliflerinin iktidara gelmesiyle yeni hükümetin kendisini Müttefiklerine kabul ettirme çabaları da bu belgelerden takip edilmektedir. Savaşın son yılı olan 1922 yılı itibariyle Yunanistan’da yaşanan gelişmeler ve hükümetlerin içine düştükleri çaresiz durumları da bu raporlar detaylı bir şekilde gözler önüne sermektedir. Ayrıca 26 Ağustos’ta başlayan Türk Taarruz hareketi neticesinde yaşanan yenilgi ile birlikte Yunanistan’da başlayan çalkantıların neden ve nasıl bir askeri darbeye yol açtığı, darbe ile birlikte ortaya çıkan yeni düzenin kendisine nasıl bir zemin hazırlamaya çalıştığı ve bütün bu hengâme içerisinde Lozan’da başlayan barış müzakerelerin gölgesinde ülke yönetiminin yön arayışlarını da raporların sayfalarından okunabilmektedir.

Eserde, yıllık raporların aslına sadık kalınarak çevirisi yapıldığından eserde geçen isimlerin yazılış ve okunuşları İngiliz dil literatürüne göredir. Ayrıca 1922 yılı sonbaharında Yunanistan’da gerçekleşen askeri darbe, yıllık raporlarda “devrim” olarak ifade edildiğinden biz de raporların aslına sadık kalarak “devrim” ifadesini kullanmayı uygun gördük.

Bütün bu değerlendirmeler ışığında “İngiltere’nin Yunanistan Yıllık Raporları (1920-1923)” dönem üzerinde çalışan bütün araştırmacıların ilgisini çekeceği kanaatindeyiz.

Ali Satan – Resul Yavuz
2026, Ankara